piątek, 17 maja 2019

Sympozjum ikonograficzne na Krecie

W ramach obchodów 25 lecia Międzyparlamentarnego Zgromadzenia Prawosławia w dniach 13-19 kwietnia 2019 r. w siedzibie Kreteńskiej Akademii Ortodoksji odbyło się Sympozjum Nowoczesnej Sztuki Ikonograficznej. Główny temat Sympozjum brzmiał: "Czy tradycja jest wiążąca dla kontynuacji sakralnej sztuki ikonograficznej?”.

Międzyparlamentarne Zgromadzenie Prawosławia (I.A.O.) z siedzibą w Atenach jest organizacją zrzeszającą oficjalne delegacje parlamentarne z dwudziestu pięciu krajów. Poprzez swoje działania i inicjatywy przyczynia się do kształtowania spraw politycznych w oparciu o tradycję chrześcijańską i prawosławną.

W Sympozjum udział wzięło 40 ikonografów i ekspertów z 14 krajów: Egiptu, Armenii, Bułgarii, Francji, Niemiec, Gruzji, Grecji, Cypru, Łotwy, Polski, Rosji, Rumunii, Ukrainy i Serbii.

Wiodącym, dominującym momentem teologii chrześcijańskiej jest fakt Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Święto świąt, nadzieja i światło dla milionów mieszkańców naszej planety. Święto to w ciągu ostatnich stuleci, ze względu na zmianę kalendarza, obchodzone jest przez Kościoły chrześcijańskie i wyznania w różnych terminach. Jednak w 2017 roku,Wielkanoc była obchodzona przez wszystkich wiernych w niedzielę, 16 kwietnia.

Międzyparlamentarne Zgromadzenie Prawosławia zapragnęło uczcić to przypadkowe, a tak symboliczne wydarzenie i podjąć działania zmierzające do jak najbardziej uroczystego świętowania tego najważniejszego chrześcijańskiego święta. Ogłoszono międzynarodowy konkurs malarstwa ikonowego zatytułowany : "Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa".

Na obrady Sympozjum zaproszono 60 autorów ikon spośród 222 którzy zgłosili się do konkursu. W konkursie nagrodzono pięć ikon lecz wszystkie nadesłane prace są obecnie własnością I. A.O. i tworzą kolekcję pokazywaną w różnych muzeach Europy. W ub. roku pokazywano ją w Atenach w Muzeum Bizantyjskim, w tym roku gościła już w Limasol na Cyprze i odwiedzi jeszcze Tbilisi w Gruzji.

W ramach Sympozjum pokazano film poświęcony 25-leciu Międzyparlamentarnego Zgromadzenia Prawosławia. Rozpoczęcie obrad ogłosił Sekretarz Generalny Greckiego Stowarzyszenia Demokracji, poseł Andreas Michalides.

Uczestnicy Sympozjum mieli okazję wysłuchać wielu sprawozdań i odczytów dotyczących współczesnej ikonografii. Poruszano tematy dotyczące odnowy sztuki ikonograficznej na świecie i jej związków z tradycją, oraz podyskutować na wiele ciekawych tematów.

W trakcie obrad Sympozjum wyłoniło się wiele propozycji i pomysłów na kontynuowanie tego projektu.

Odczyty wygłosili:
  • ikonograf Konstantina Stefanaki (Grecja)- "Warsztaty ikonograficzne w Kreteńskiej Akademii Ortodoksji jako przykład turystyki religijnej"
  • ikonograf Charalambos Pilarinos (Grecja) - "Rewitalizacja malarstwa sakralnego we współczesnej Grecji"
  • członek Jury konkursu dr hab.prof. Nina Kvlividze (Rosja) -"Współczesna hagiografia w Rosji - problemy tradycji i innowacji" 
  • ikonograf Jurij Hreczyn (Ukraina) - "Znaczenie parametrów emocjonalnych i typowych środków wyrazu artystycznego w tradycji ikonograficznej"
  • członek Jury konkursu wykładowca na fakultecie teologii Uniwersytetu w Bukareszcie Mihai Koman (Rumunia) - "Ośrodki nauczania ikonografii"
  • Nektarios Mamais (Grecja) - "Rallis Kopsidis - Jego wizja ikonopisania w Chambezy/Genewa"
  • Elisabeth Heriard-Dubreil (Francja) - "Podstawowe pryncypia w ikonografii"
  • członek Jury , historyk sztuki Seyranush Manukyan (Armenia)-"Sztuka ikonografii Ormian w Rumunii"
  • ikonograf Mina Mikhael Malak (Egipt) - odczyt na temat główny
  • ikonograf Georgy Zemtsov (Rosja) - odczyt na temat główny
  • ikonograf Thea Intsirkveli (Gruzja) -" Wybór tradycji jako bazy pod różnorodność we współczesnej ikonografii gruzińskiej"
  • ikonograf Paraskevi Sakoglou (Grecja) - odczyt na temat główny
  • ikonograf Khristina Kvyk (Ukraina) - "Rozwój ikonografii i sztuki religijnej w Akademi Sztuki w Lwowie"
  • członek Jury Nassief Adel (Egipt) - "Prezentacja współczesnej sztuki koptyjskiej"
  • o. Stamatis Skleri - odczyt na temat główny


Poza odczytami część uczestników pokazała swój warsztat ikonopisarski. Byliśmy świadkami powstawania ikon (i fresku) tworzonych w różnych stylach i technikach co było niesamowitym doświadczeniem. Ikony tworzyli m.in. Dr Giorgios Kordis, Anna Senke, Mina Mikhael Malak, Elisabeth Heriard-Dubreil, Svetlana Sedlan, Manam Muradyan- Barsegyan, Irakli Licheli, Poladyan Gevorg, Babis Pilarinos, Mixeil Beridze, Kostas Lavdas.

Udział w Sympozjum był nieoczekiwanym bonusem za udział w konkursie, co uczestników niewątpliwie ucieszyło, jako że wszystkie koszty , zarówno transport jak i pobyt sfinansowało Międzynarodowe Zgromadzenie Prawosławia. Pobyt na Krecie w tak pięknym otoczeniu przyrody i wśród tak radosnych ludzi - był bardzo pozytywnym przeżyciem. Mieliśmy możliwość nie tylko dyskutowania o wielu współczesnych problemach sztuki ikonowej ale było wiele okazji do zwykłych, serdecznych rozmów i zabawy. Myślę, że zawiązały się też międzynarodowe przyjaźnie bo doprawdy nie miało żadnego znaczenia z jakiego jesteśmy kraju, czy jesteśmy prawosławnymi, koptami czy katolikami.

Organizatorzy zapewnili nam również wycieczkę do niedalekiej Chanii, pięknego, portowego, starego miasta. Natomiast tuż obok siedziby O.A.K. znajduje się stary XII wieczny monastyr Gonia gdzie mogliśmy uczestniczyć w liturgii a także zwiedzić niewielkie Muzeum Ikon z bardzo wartościowymi zbiorami.

Udział w tym Sympozjum dla mnie osobiście był piękną nagrodą za trud, jaki włożyłam w napisanie ikony konkursowej.Mam nadzieję, że kolejny konkurs tego typu zachęci więcej osób do czynnego udziału.


Tekst i foto: Jadwiga Kowalska

czwartek, 31 stycznia 2019

Ofiarowanie ikony św. Szczepana do kościoła parafialnego

W niedzielę, 27 stycznia 2019 roku, parafia Św. Szczepana na warszawskim Mokotowie obchodziła jubileusz 70-lecia swojego istnienia, który rozpoczęła uroczysta Msza św. z udziałem metropolity warszawskiego księdza kardynała Kazimierza Nycza, podczas której Droga Ikony przekazała parafii ikonę jej patrona.

Ikona św. Szczepana powstała z inicjatywy ojca Jacka Wróbla SJ, kiedy pracował w parafii na Mokotowie i gdzie założył pracownię Droga Ikony, która się dobrze rozwija (i niedługo będzie obchodziła swój jubileusz 20-lecia). Pracy nad ikoną podjęło się kilku doświadczonych ikonopisów, ale w rezultacie główny wkład w jej powstanie wnieśli Piotr Czarnecki, Gabriela Janik i Urszula Klimowicz.




Prowadzona przez Jezuitów parafia ma bogatą historię, którą można streścić w kilku faktach. Została powołana w 1949 roku w pałacyku Lubomirskich, przekształconym w kaplicę i dom jezuicki. W 1951 roku po oszkleniu werandy uzyskano miejsce na ołtarz letni i ustawiono ławki pod zadaszeniem w ogrodzie. Parafia się rozrastała, powstawały wokół nowe bloki, ale dopiero w 1981 roku udało się na końcu ogrodu wybudować dom parafialny z salkami katechetycznymi, a w 1982 uzyskano zgodę na budowę kościoła, ale bez lokalizacji. Zatem Jezuici zdecydowali się wybudować świątynię na skrawku ogrodu. I tak pomiędzy domem Lubomirskich a domem parafialnym w 1998 roku rozpoczęto budowę nowego kościoła.





Świątynia z niewysoką wieżą urzeka jasną elewacją, surowością kamienia oraz pięknym tympanonem z głową św. Szczepana. W jasnym wnętrzu wzrok przykuwa XVII-wieczny drewniany krzyż z Lubeki nad kamiennym ołtarzem z płaskorzeźbą św. Szczepana, a także dwie ikony – Matki Bożej Częstochowskiej i Chrystusa Miłosiernego. Zasadniczy wystrój wykonany z piaskowca, płaskorzeźby tympanonu, ołtarza, ambonki, chrzcielnicy oraz stacje Drogi krzyżowej zaprojektowane zostały przez prof. Gustawa Zemłę i wykonane przez jego ucznia Pawła Pietrusińskiego. W tak pięknym wystroju stoi na sztaludze nasza ikona – święty Szczepan. Zachęca ona do modlitwy, odbijając jeszcze więcej światła w swoim złotym tle, a wszystko to na większą chwałę Bożą.






Święty Szczepan (z greckiego stephanos - wieniec, korona) Pierwszy Męczennik jest świętym katolickim, czczony w Kościołach wschodnich jako Apostoł, "pierwomuczenik" i archidiakon Stiefan.




Postać Szczepana występuje w Dziejach Apostolskich. Jest on wymieniony jako pierwszy spośród siedmiu diakonów - obok Prochora, Filipa, Nikanora, Tymona, Parmenasa i Mikołaja, którzy pomagali Apostołom w dziełach miłosierdzia, troszcząc się zwłaszcza o wdowy (Dz 6, 1-7).

Szczepan, jak inni Uczniowie, z pochodzenia był Żydem i w pierwszej wspólnocie wyznawców Chrystusa był zwierzchnikiem diaspory „hellenistów”, czyli posługujących się językiem greckim w odróżnieniu od „hebrajczyków” urodzonych na ziemi Izraela. Autor Dziejów Apostolskich podaje, że „Szczepan pełen łaski i mocy działał cuda i znaki wielkie wśród ludu” (Dz 6,8).

W nawracaniu swoich rodaków, odczytując na nowo Stary Testament w świetle przepowiadanej nauki o śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa, swoją mądrością zapewne naraził się uczonym Żydom, którzy nie rozumiejąc, że przemawiał pod natchnieniem, oskarżyli go o bluźnierstwo przeciw świątyni i Prawu, podburzyli lud, podstawili fałszywych świadków i doprowadzili do jego ukamienowania.

„Wyrzucili go poza miasto i kamienowali, a świadkowie złożyli swe szaty u stóp młodzieńca, zwanego Szawłem. Tak kamienowali Szczepana, który modlił się: «Panie Jezu, przyjmij ducha mego!» A gdy osunął się na kolana, zawołał głośno: «Panie, nie poczytaj im tego grzechu!» Po tych słowach skonał". (Dz 7, 58-60).

Jak podkreśla św. Łukasz w Dziejach Apostolskich, przy śmierci Szczepana obecny był Szaweł – później nawrócony Paweł, Apostoł Narodów – tutaj oficjalny świadek ukamienowania jako przedstawiciel Sanhedrynu. Bibliści podają, że do dokonania samosądu na Szczepanie Żydzi mogli wykorzystać nieobecność w mieście namiestnika rzymskiego, kiedy odwołany został Poncjusz Piłat, a nie było jeszcze jego następcy. Działo się to niedługo po śmierci Jezusa, w 34 lub 36 roku w Jerozolimie, niedaleko Bramy Damasceńskiej, gdzie obecnie znajduje się kościół Saint-Étienne (św. Szczepana), w pobliżu dominikańskiej École Biblique.

Męczeńska śmierć Szczepana była początkiem prześladowań chrześcijan. Kult świętego męczennika przetrwał w tradycji, według której jego ciała strzegły zwierzęta aż do chwili, kiedy Nikodem i Gemailiel pogrzebali go niedaleko Jerozolimy. Dopiero w 415 roku św. Lucjan miał sen, w którym ukazał mu się Gamailiel, nauczyciel św. Pawła, wskazując miejsce pochowania św. Szczepana w Kifaz-Gamla. Odnalezione szczątki Pierwszego Męczennika zostały złożone w 428 roku w Konstantynopolu, a w 560 roku dotarły do Rzymu, gdzie umieszczono je w bazylice św. Wawrzyńca za Murami.

W sztuce zachodniej Szczepan przedstawiany jest najczęściej w okrutnej scenie kamienowania. Natomiast na ikonach zazwyczaj jako młody diakon, ubrany w białą szatę lub bogato zdobioną dalmatykę. Jego atrybutami są: kadzielnica, księga święta, gałązka palmowa i kamienie.

W katolickim kalendarzu liturgicznym święto Szczepana obchodzimy 26 grudnia (w drugi dzień Bożego Narodzenia). Kościół wschodni wspomina apostoła-męczennika czterokrotnie: 27 grudnia/9 stycznia, 4/17 stycznia (Sobór siedemdziesięciu apostołów), 2/15 sierpnia (rocznica przeniesienia relikwii w 428 r.), 15/28 września (rocznica otwarcia relikwii w 415 r.)


Tekst: Jolanta Wroczyńska
Foto: Anna Przybycińska

niedziela, 23 września 2018

Wystawa IKONA: Obraz - Tchnienie

28 września (piątek) o godz. 19:00 zapraszamy do Galerii U JEZUITÓW w Poznaniu (ul. Dominikańska 10) na otwarcie wystawy ikon współczesnych "IKONA: Obraz – Tchnienie". Ekspozycja będzia dostępna w terminie 28 IX - 7 X 2018 r.

sobota – niedziela 10:00-16:00
wtorek – piątek 16:00-19:00


wstęp wolny


Obecna wystawa - już druga, po lipcowo-wrześniowej ekspozycji w Muzeum Miasta Częstochowy - prezentuje prace środowiska ikonopisarskiego Droga Ikony - Pracownia Działań Twórczych, skupiającego kilkudziesięciu twórców z całej Polski, głównie z ośrodków Warszawy, Poznania i Częstochowy. Jej tematem jest ikona jako „obraz natchniony”, czyli opisujący w sposób plastyczny prawdy chrześcijańskiej wiary.

Twórczość środowiska Droga Ikony charakteryzuje się nie tylko zgłębianiem i kreatywnym rozwijaniem tradycji przedstawień ikonograficznych, ale także wiernością technologii warsztatowej właściwej pracy ikonopisarza. Eksponowane prace wykonane są w technice tempery jajecznej, na drewnianych podobraziach pokrytych kredowo-klejowym lewkasem. Również stosowane techniki pozłotnicze nawiązują do najstarszych tradycji zdobniczych stosowanych od stuleci na ikonach. Na wystawie ukazane są typowe dla ikonografii wizerunki Chrystusa, Matki Bożej, Aniołów i Świętych oraz wiele scen odzwierciedlających wydarzenia opisane w Piśmie świętym Starego i Nowego Testamentu.

czwartek, 12 lipca 2018

Ikona Świętej Rodziny - warsztat dla młodzieży

Od 5 kwietnia do 14 czerwca 2018 r. w pracowni Drogi Ikony na ul. Skaryszewskiej w Warszawie odbyły się warsztaty dla grupy dziewcząt z Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii w Piasecznie.



Z zainteresowaniem śledziłam realizację  nietypowego pomysłu ikonowego i przyznaję, że miałam wątpliwości, czy uda się go zrealizować w tym sezonie. Warsztat ikonowy Świętej Rodziny „wymyśliła” s. Ola Kołodziejska dla swojej 14-osobowej grupy. I nie chodziło jej  tylko o ikonopisanie, ale o ikonę Świętej Rodziny - wzór rodziny dla człowieka. Siostra Ola odpowiedzialnością za pomysł "obarcza" Ducha Świętego.  

Ze strony kierownictwa Drogi Ikony pojawiła się gotowość, aby podjąć wyzwanie i wysiłek realizacji pomysłu. Dzięki temu przez kilkanaście wiosennych czwartków kilkunastoosobowa grupa uczestniczyła w  warsztacie ikonowym przedstawienia Świętej Rodziny w tradycyjnej technice temperowej. Zajęcia odbywały się w drugiej warszawskiej pracowni Drogi Ikony znajdującej się przy kościele Księży Pallotynów na warszawskiej Pradze.






Kiedy poznałam pomysł s. Oli, doceniałam jego szlachetność, ale dostrzegałam też w nim pasmo  trudności. Kto i gdzie będzie mógł poświęcić  tyle czasu  na warsztat dla nietypowego dla ikonopisów targetu (wiek 13-17 lat), osób bez doświadczenia  plastycznego? I czy okażą się zainteresowane żmudną  techniką temperową? Ponadto s. Ola wymyśliła  złożoną trzypostaciową  ikonę . W tej sytuacji widziałam  jeszcze jedną  pozytywna stronę -  że  to  nie ja będę podejmować decyzję o realizacji. Okazało się, że o. Jacek Wróbel SJ – szef Drogi Ikony - jest otwarty na nowe, niestandardowe pomysły, a ponadto  wiedział, że w Drodze Ikony  istnieje osoba, która dysponuje odpowiednimi umiejętnościami, znajomością tematyki związaną z ikoną Świętej Rodziny oraz czasem konicznym do zrealizowania warsztatu. Ewa Krygiel to doświadczony ikonograf i pedagog. Teraz  Ewa przyznaje, że także  podchodziła do przedsięwzięcia „z duszą na ramieniu” nie tylko z powodów logistycznych. Obawiała się, że osoby  w tym wieku nie będą zainteresowane ikonami. Uczestniczki  bardzo miło ją zaskoczyły, ponieważ - jak stwierdza - "naprawdę były zainteresowane". Ewa Krygiel zorganizowała ekipę, która ją wspierała w realizacji warsztatu. Do zespołu dołączyła Ela Siewko  oraz  ks. Przemysław Krakowczyk SAC  (ikonograf Pallotyn), który przybliżał uczestniczkom tematykę teologiczną dotyczącą ikonografii, a także służył radami z zakresu ikonopisania.






Okoliczności organizacji warsztatu to przykład na to, że Duch święty jest mistrzem organizacji i współdziałania.  Połączył w tym projekcie różne duchowości i formy aktywności w kościele: Siostry Pasterzanki, jezuicką Drogę Ikony oraz Księży Pallotynów, którzy także użyczyli swojej gościnnej przestrzeni na realizację warsztatu przy ul. Skaryszewskiej 12 w Warszawie.

Zdaniem S. Oli „spotkanie z ikoną było jednym z lepszych doświadczeń na przestrzeni 5 lat, kiedy pracuję w ośrodku."




Oto co na temat warsztatu powiedziały same uczestniczki:

„Na początku nie wiedziałam w co ja się pakuję. Dostałyśmy taką propozycję, więc  stwierdziłam, że  fajnie będzie  gdzieś wyjść, coś porobić.
Na początku jak zobaczyłam białą deskę to byłam praktycznie przerażona co się może z tym stać. Nie myślałam, ze dojdę do tego poziomu”.  (Zosia)

„Nie spodziewałam się, że to będzie  tak mi się podobało. Pierwsze spotkanie to był stres, że coś mi nie wyjdzie, denerwowałam się, Ale potem zaczęło wychodzić”. (Oliwia)




Co warsztat dał uczestniczkom?

"To było bardzo ciekawe doświadczenie. Ikony nauczyły mnie bardzo dużo, przede wszystkim staranności, cierpliwości. Warsztaty podobały mi się także  z tego powodu, że mogłyśmy się wyciszyć, odprężyć." (Wiktoria)

„Zaczęłam się modlić do tych świętych, do św. Józefa. (Zosia)
Nie tylko przekonania religijne były motywem udziału w zajęciach. Jedna z uczestniczek mówi "Ja nie wierzę w tego Boga, ale malowanie ikony jest bardzo fajne".




Czy warsztat był trudny dla uczestniczek?

Warsztaty były dosyć  łatwe. Panie wszystko tłumaczyły krok po kroku. 
Jak ktoś  czegoś nie rozumiał mógł poprosić  daną panią lub księdza o pomoc. (Wiktoria)

Nie myślałam, że coś takiego jestem w stanie zrobić, oczywiście z pomocą pań i księdza.  (Zosia)


Ewa, Ela i ks. Przemysław wykonali niezwykłą pracę. Wprowadzali uczestniczki w duchowość ikony, potrafili także przybliżyć im trudną technikę temperową, ale także zafascynować ikoną.

Ewa skromnie mówi: ”Trochę korekt musiałam robić, ale to jest normalne, nic nadzwyczajnego. Starałam się trzymać  tego co one malowały, czyli nic własnego nie dokładać, jedynie t u wytrzeć, tam poprawić”. Tak naprawdę korektom poświęciła mnóstwo godzin.

Zaangażowanie prowadzących i uczestników  zaowocowało powstaniem pięknych ikon.


 Wszystko jest możliwe dla tego kto wierzy (Mk 9,23)



Tekst i zdjęcia: Mira Chojnowska

poniedziałek, 11 czerwca 2018