sobota, 7 września 2019

Warsztaty z bł. Honoratem Koźmińskim

W minionym semestrze wiosennym zakończyłyśmy drugie już warsztatowe spotkania z ikoną dla dziewcząt z Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii w Piasecznie. Zajęcia trwały od marca do maja 2019 roku. Przez te trzy miesiące pod okiem p. Ewy Krygiel oraz pomagającej jej p. Eli jedenaście dziewcząt  zajmowało się pisaniem ikony bł. Honorata Koźmińskiego. Z dużym zaangażowaniem i zaciekawieniem rozpoczęły pracę nad nową dla większości formą przedstawiania obrazu świętych. Dla dwóch uczestniczek była to już druga ikona w życiu - te dziewczęta z tym większym zapałem i niecierpliwością rozpoczęły warsztat. Rozpoczynając nowy rok szkolny muszę powiedzieć, że echo poprzedniej edycji było na tyle dobre, że wychowanki z innych grup od samego początku pytały się " czy w tym roku też będą ikony i czy będą mogły na warsztaty jechać?".






Dziękujemy serdecznie wszystkim, którzy pomogli nam w tym, aby te Warsztaty dla nas się odbyły. Szczególne podziękowania ślemy do p. Ewy i p. Eli. Z radością i dobrą myślą patrzę zawsze a nasze wspólne zdjęcie. To był naprawdę dobry czas.




Tekst i foto: s. Ola

czwartek, 29 sierpnia 2019

Matka Boża Oranta - relacja z warsztatów

W dniach 22-27 lipca w „Drodze Ikony” w Warszawie odbywały się warsztaty ikonopisania pod kierunkiem prof. Romana Vasylyka, mistrza ikonopisania, kierownika Katedry Sztuki Sakralnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki. W warsztatach uczestniczyło 16 osób.

Przedmiotem zajęć była ikona Matki Bożej Oranty, przedstawienie cało-postaciowe na podobraziu o wymiarach 52x36 cm. Jako wzór do pracy warsztatowej została wybrana ikona Matki Bożej Oranty z przełomu XII i XIII wieku.




Na wstępie prof. Vasylyk przedstawił nam historię tego wizerunku: jest to jedno z najstarszych przedstawień Matki Bożej, które znane było już w sztuce wczesnochrześcijańskiej i w Cesarstwie Bizantyńskim, bardzo czczone na Rusi a później w Rosji. Główną postacią tej ikony jest Maryja wznosząca obie ręce ku niebu w modlitewnym geście, jako orędowniczka ludzkich spraw wstawiająca się u swojego Syna za wiernymi, chcąc ich ochronić przed nieszczęściem oraz gniewem Bożym. Gest wzniesienia rąk do góry – do Boga – pochodzi z tradycji rzymskiej, jeszcze z okresu przedchrześcijańskiego. Podobnie jak sposób przedstawienia rysów twarzy Maryi ma źródło w sztuce hellenistycznej (patrz portrety z Fajum). Wskazują na to szeroko otwarte i zamyślone oczy, wydłużone rysy twarzy. Najstarszy wizerunek tego typu został przywieziony z Jerozolimy do Konstantynopola, nie zachował się jednak, ale jest znany z późniejszych kopii, m.in. w postaci monumentalnej mozaiki we wczesno bizantyjskiej świątyni Hagia Sophia w Konstantynopolu.







Czytając ikonę dalej, wzniesione dłonie symbolizują również całkowite oddanie się Bogu i zawierzenie Jego woli. Oczy Matki Bożej skierowane są na widza. Charakterystyczny dla tego wizerunku jest układ szat i ich kolorystyka. Linie pionowe nadają postaci charakter monumentalny, a granatowy lub niebieski kolor tuniki oraz głęboka czerwień płaszcza pogłębiają to wrażenie. Na piersi Maryi umieszczony jest medalion z pół-postaciowym wizerunkiem Chrystusa Emmanuela, który błogosławi wznosząc obydwie ręce w szerokim geście. Ten typ przedstawienia określany był na Rusi nazwą „Matki Bożej Znaku”. Pierwsza taka ikona powstała na Rusi w XII wieku.

W górnych narożnikach ikony, w dużych medalionach znajdują się pół-postaciowe wizerunki archaniołów Michała i Gabriela, z kulami świata w dłoniach, symbolizującymi nieograniczoną władze Boga nad wszechświatem.

Nimby na tej ikonie są białe - jest to cecha charakterystyczna dla szkoły kijowskiej. Ponadto, ikona nie zawiera elementów złoconych; jak wyjaśnił pan Profesor- rodzaj „farby” na najstarszej zachowanej oryginalnej wersji (w Jarosławiu) wskazuje na przygotowanie ikony do pozłocenia, jednak złocenie nie zachowało się lub nie zostało położone – nadal ta kwestia nie jest rozstrzygnięta. Nie stanowi to jednak przeszkody dla wyzłocenia tła ikony przy wykonywaniu tego wizerunku obecnie – i tylko jedna z ikon na warsztatach otrzymała złocone tło. Nimby powinny pozostać białe.





Pan Profesor uprzedził nas, że jest to bardzo trudna ikona, zarówno od strony technicznej jak i ze względu na jej symbolikę, którą należy właściwie przedstawić; jeśli chodzi o moje doświadczenie z tych warsztatów – miał całkowitą rację.

Dużą trudność (przynajmniej dla mnie) stanowiły różnice warsztatowe w porównaniu do dotychczasowej „praktyki” na Drodze Ikony, poczynając od kompozycji medium, sankiru, kolorystyki rozjaśnień oraz sposobu wykonywania poszczególnych etapów w pracy nad ikoną.






Udało się jednak wszystkim uczestniczkom osiągnąć rezultat w postaci skończonej lub prawie skończonej ikony, dzięki niezwykłej cierpliwości Prowadzącego, który wyjaśniał zawiłości wątpliwości i problemy, wszystkim łącznie i każdej uczestniczce warsztatów z osobna, a także wykonywał osobiście ikonę podczas zajęć warsztatowych. Można było więc śledzić krok po kroku jak powstaje ikona pod ręką mistrza.Należy przy tym podkreślić, że warsztaty prowadzone były w języku polskim, którym prof. R. Vasylyk włada w sposób doskonały. Myślę, że wyrażam to nie tylko w imieniu własnym ale także w imieniu pozostałych uczestniczek. Mamy wielką wdzięczność dla Pana Profesora za poświęcony nam czas i przekazaną wiedzę.




Po zakończeniu prac ikony zostały pobłogosławione przez o. Wiesława Kulisza SJ - Proboszcza Parafii św. Szczepana Pierwszego Męczennika, gdzie mieści się siedziba Drogi Ikony.





Jestem bardzo zadowolona, że mogłam uczestniczyć w tych warsztatach, mimo, że był to bardzo wyczerpujący tydzień – nie tylko dla mnie, ale z moich obserwacji wynika, że podobnie dla moich dużo młodszych Koleżanek, gdyż wszystkie pracowały pilnie, nawet nieco przeciągając ustalone godziny, w bardzo przyjaznej atmosferze, pomagając sobie na wzajem.

Szczególne podziękowania chciałabym skierować do organizatorek ze strony Drogi Ikony – Urszuli Klimowicz i Ani Przybycińskiej za doskonałe przygotowanie organizacyjne i przeprowadzenie bezproblemowo całych 6-dniowych zajęć. Warto zaznaczyć, że codziennie rozpoczynaliśmy je modlitwą oraz wysłuchaniem fragmentu książki ks. K. Wonsa SDS „Cała piękna-Maryja” czytanej przez A. Przybycińską.
Ania

 



for. Anna Przybycińska

poniedziałek, 8 lipca 2019

Tygodniowe warsztaty ikonopisania "Mandylion"

Od 1 do 6 lipca 2019 r. w Pracowni Działań Twórczych w Poznaniu odbyły się podstawowe warsztaty ikonopisania w temacie Oblicze Chrystusa na Mandylionie. W zajęciach prowadzonych przez o.Jacka Wróbla SJ udział wzięło 16 osób z różnych stron Polski. Warsztaty zakończyły się mszą św. dziękczynną z poświęceniem powstałych ikon.

Wszystkim nowym ikonografom serdecznie gratulujemy!





fot. Archiwum DI 

poniedziałek, 1 lipca 2019

Zakończenie roku Pracowni Działań Twórczych w Poznaniu

W sobotę 29 czerwca, w uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła, w kościele oo. Jezuitów w Poznaniu miało miejsce zakończenie roku Pracowni Działań Twórczych. Mimo rozpoczętych już wakacji, w naszej pracownianej uroczystości udział wzięło kilkudziesięcioro gości, w tym liczni uczestnicy warsztatów minionego  roku. Podczas mszy świętej zastały poświęcone ikony wykonane przez poznańskich ikonopisarzy zrzeszonych w PDT. Poza mszą, już w przestrzeniach pracowni zostały zaprezentowane także inne prace jako owoce warsztatów pozłotnictwa, dekoracji oraz mozaiki artystycznej.

Wszystkim uczestnikom składamy serdeczne gratulacje i życzymy twórczego letniego wypoczynku.





piątek, 17 maja 2019

Sympozjum ikonograficzne na Krecie

W ramach obchodów 25 lecia Międzyparlamentarnego Zgromadzenia Prawosławia w dniach 13-19 kwietnia 2019 r. w siedzibie Kreteńskiej Akademii Ortodoksji odbyło się Sympozjum Nowoczesnej Sztuki Ikonograficznej. Główny temat Sympozjum brzmiał: "Czy tradycja jest wiążąca dla kontynuacji sakralnej sztuki ikonograficznej?”.

Międzyparlamentarne Zgromadzenie Prawosławia (I.A.O.) z siedzibą w Atenach jest organizacją zrzeszającą oficjalne delegacje parlamentarne z dwudziestu pięciu krajów. Poprzez swoje działania i inicjatywy przyczynia się do kształtowania spraw politycznych w oparciu o tradycję chrześcijańską i prawosławną.

W Sympozjum udział wzięło 40 ikonografów i ekspertów z 14 krajów: Egiptu, Armenii, Bułgarii, Francji, Niemiec, Gruzji, Grecji, Cypru, Łotwy, Polski, Rosji, Rumunii, Ukrainy i Serbii.

Wiodącym, dominującym momentem teologii chrześcijańskiej jest fakt Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Święto świąt, nadzieja i światło dla milionów mieszkańców naszej planety. Święto to w ciągu ostatnich stuleci, ze względu na zmianę kalendarza, obchodzone jest przez Kościoły chrześcijańskie i wyznania w różnych terminach. Jednak w 2017 roku,Wielkanoc była obchodzona przez wszystkich wiernych w niedzielę, 16 kwietnia.

Międzyparlamentarne Zgromadzenie Prawosławia zapragnęło uczcić to przypadkowe, a tak symboliczne wydarzenie i podjąć działania zmierzające do jak najbardziej uroczystego świętowania tego najważniejszego chrześcijańskiego święta. Ogłoszono międzynarodowy konkurs malarstwa ikonowego zatytułowany : "Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa".

Na obrady Sympozjum zaproszono 60 autorów ikon spośród 222 którzy zgłosili się do konkursu. W konkursie nagrodzono pięć ikon lecz wszystkie nadesłane prace są obecnie własnością I. A.O. i tworzą kolekcję pokazywaną w różnych muzeach Europy. W ub. roku pokazywano ją w Atenach w Muzeum Bizantyjskim, w tym roku gościła już w Limasol na Cyprze i odwiedzi jeszcze Tbilisi w Gruzji.

W ramach Sympozjum pokazano film poświęcony 25-leciu Międzyparlamentarnego Zgromadzenia Prawosławia. Rozpoczęcie obrad ogłosił Sekretarz Generalny Greckiego Stowarzyszenia Demokracji, poseł Andreas Michalides.

Uczestnicy Sympozjum mieli okazję wysłuchać wielu sprawozdań i odczytów dotyczących współczesnej ikonografii. Poruszano tematy dotyczące odnowy sztuki ikonograficznej na świecie i jej związków z tradycją, oraz podyskutować na wiele ciekawych tematów.

W trakcie obrad Sympozjum wyłoniło się wiele propozycji i pomysłów na kontynuowanie tego projektu.

Odczyty wygłosili:
  • ikonograf Konstantina Stefanaki (Grecja)- "Warsztaty ikonograficzne w Kreteńskiej Akademii Ortodoksji jako przykład turystyki religijnej"
  • ikonograf Charalambos Pilarinos (Grecja) - "Rewitalizacja malarstwa sakralnego we współczesnej Grecji"
  • członek Jury konkursu dr hab.prof. Nina Kvlividze (Rosja) -"Współczesna hagiografia w Rosji - problemy tradycji i innowacji" 
  • ikonograf Jurij Hreczyn (Ukraina) - "Znaczenie parametrów emocjonalnych i typowych środków wyrazu artystycznego w tradycji ikonograficznej"
  • członek Jury konkursu wykładowca na fakultecie teologii Uniwersytetu w Bukareszcie Mihai Koman (Rumunia) - "Ośrodki nauczania ikonografii"
  • Nektarios Mamais (Grecja) - "Rallis Kopsidis - Jego wizja ikonopisania w Chambezy/Genewa"
  • Elisabeth Heriard-Dubreil (Francja) - "Podstawowe pryncypia w ikonografii"
  • członek Jury , historyk sztuki Seyranush Manukyan (Armenia)-"Sztuka ikonografii Ormian w Rumunii"
  • ikonograf Mina Mikhael Malak (Egipt) - odczyt na temat główny
  • ikonograf Georgy Zemtsov (Rosja) - odczyt na temat główny
  • ikonograf Thea Intsirkveli (Gruzja) -" Wybór tradycji jako bazy pod różnorodność we współczesnej ikonografii gruzińskiej"
  • ikonograf Paraskevi Sakoglou (Grecja) - odczyt na temat główny
  • ikonograf Khristina Kvyk (Ukraina) - "Rozwój ikonografii i sztuki religijnej w Akademi Sztuki w Lwowie"
  • członek Jury Nassief Adel (Egipt) - "Prezentacja współczesnej sztuki koptyjskiej"
  • o. Stamatis Skleri - odczyt na temat główny


Poza odczytami część uczestników pokazała swój warsztat ikonopisarski. Byliśmy świadkami powstawania ikon (i fresku) tworzonych w różnych stylach i technikach co było niesamowitym doświadczeniem. Ikony tworzyli m.in. Dr Giorgios Kordis, Anna Senke, Mina Mikhael Malak, Elisabeth Heriard-Dubreil, Svetlana Sedlan, Manam Muradyan- Barsegyan, Irakli Licheli, Poladyan Gevorg, Babis Pilarinos, Mixeil Beridze, Kostas Lavdas.

Udział w Sympozjum był nieoczekiwanym bonusem za udział w konkursie, co uczestników niewątpliwie ucieszyło, jako że wszystkie koszty , zarówno transport jak i pobyt sfinansowało Międzynarodowe Zgromadzenie Prawosławia. Pobyt na Krecie w tak pięknym otoczeniu przyrody i wśród tak radosnych ludzi - był bardzo pozytywnym przeżyciem. Mieliśmy możliwość nie tylko dyskutowania o wielu współczesnych problemach sztuki ikonowej ale było wiele okazji do zwykłych, serdecznych rozmów i zabawy. Myślę, że zawiązały się też międzynarodowe przyjaźnie bo doprawdy nie miało żadnego znaczenia z jakiego jesteśmy kraju, czy jesteśmy prawosławnymi, koptami czy katolikami.

Organizatorzy zapewnili nam również wycieczkę do niedalekiej Chanii, pięknego, portowego, starego miasta. Natomiast tuż obok siedziby O.A.K. znajduje się stary XII wieczny monastyr Gonia gdzie mogliśmy uczestniczyć w liturgii a także zwiedzić niewielkie Muzeum Ikon z bardzo wartościowymi zbiorami.

Udział w tym Sympozjum dla mnie osobiście był piękną nagrodą za trud, jaki włożyłam w napisanie ikony konkursowej.Mam nadzieję, że kolejny konkurs tego typu zachęci więcej osób do czynnego udziału.


Tekst i foto: Jadwiga Kowalska

czwartek, 31 stycznia 2019

Ofiarowanie ikony św. Szczepana do kościoła parafialnego

W niedzielę, 27 stycznia 2019 roku, parafia Św. Szczepana na warszawskim Mokotowie obchodziła jubileusz 70-lecia swojego istnienia, który rozpoczęła uroczysta Msza św. z udziałem metropolity warszawskiego księdza kardynała Kazimierza Nycza, podczas której Droga Ikony przekazała parafii ikonę jej patrona.

Ikona św. Szczepana powstała z inicjatywy ojca Jacka Wróbla SJ, kiedy pracował w parafii na Mokotowie i gdzie założył pracownię Droga Ikony, która się dobrze rozwija (i niedługo będzie obchodziła swój jubileusz 20-lecia). Pracy nad ikoną podjęło się kilku doświadczonych ikonopisów, ale w rezultacie główny wkład w jej powstanie wnieśli Piotr Czarnecki, Gabriela Janik i Urszula Klimowicz.




Prowadzona przez Jezuitów parafia ma bogatą historię, którą można streścić w kilku faktach. Została powołana w 1949 roku w pałacyku Lubomirskich, przekształconym w kaplicę i dom jezuicki. W 1951 roku po oszkleniu werandy uzyskano miejsce na ołtarz letni i ustawiono ławki pod zadaszeniem w ogrodzie. Parafia się rozrastała, powstawały wokół nowe bloki, ale dopiero w 1981 roku udało się na końcu ogrodu wybudować dom parafialny z salkami katechetycznymi, a w 1982 uzyskano zgodę na budowę kościoła, ale bez lokalizacji. Zatem Jezuici zdecydowali się wybudować świątynię na skrawku ogrodu. I tak pomiędzy domem Lubomirskich a domem parafialnym w 1998 roku rozpoczęto budowę nowego kościoła.





Świątynia z niewysoką wieżą urzeka jasną elewacją, surowością kamienia oraz pięknym tympanonem z głową św. Szczepana. W jasnym wnętrzu wzrok przykuwa XVII-wieczny drewniany krzyż z Lubeki nad kamiennym ołtarzem z płaskorzeźbą św. Szczepana, a także dwie ikony – Matki Bożej Częstochowskiej i Chrystusa Miłosiernego. Zasadniczy wystrój wykonany z piaskowca, płaskorzeźby tympanonu, ołtarza, ambonki, chrzcielnicy oraz stacje Drogi krzyżowej zaprojektowane zostały przez prof. Gustawa Zemłę i wykonane przez jego ucznia Pawła Pietrusińskiego. W tak pięknym wystroju stoi na sztaludze nasza ikona – święty Szczepan. Zachęca ona do modlitwy, odbijając jeszcze więcej światła w swoim złotym tle, a wszystko to na większą chwałę Bożą.






Święty Szczepan (z greckiego stephanos - wieniec, korona) Pierwszy Męczennik jest świętym katolickim, czczony w Kościołach wschodnich jako Apostoł, "pierwomuczenik" i archidiakon Stiefan.




Postać Szczepana występuje w Dziejach Apostolskich. Jest on wymieniony jako pierwszy spośród siedmiu diakonów - obok Prochora, Filipa, Nikanora, Tymona, Parmenasa i Mikołaja, którzy pomagali Apostołom w dziełach miłosierdzia, troszcząc się zwłaszcza o wdowy (Dz 6, 1-7).

Szczepan, jak inni Uczniowie, z pochodzenia był Żydem i w pierwszej wspólnocie wyznawców Chrystusa był zwierzchnikiem diaspory „hellenistów”, czyli posługujących się językiem greckim w odróżnieniu od „hebrajczyków” urodzonych na ziemi Izraela. Autor Dziejów Apostolskich podaje, że „Szczepan pełen łaski i mocy działał cuda i znaki wielkie wśród ludu” (Dz 6,8).

W nawracaniu swoich rodaków, odczytując na nowo Stary Testament w świetle przepowiadanej nauki o śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa, swoją mądrością zapewne naraził się uczonym Żydom, którzy nie rozumiejąc, że przemawiał pod natchnieniem, oskarżyli go o bluźnierstwo przeciw świątyni i Prawu, podburzyli lud, podstawili fałszywych świadków i doprowadzili do jego ukamienowania.

„Wyrzucili go poza miasto i kamienowali, a świadkowie złożyli swe szaty u stóp młodzieńca, zwanego Szawłem. Tak kamienowali Szczepana, który modlił się: «Panie Jezu, przyjmij ducha mego!» A gdy osunął się na kolana, zawołał głośno: «Panie, nie poczytaj im tego grzechu!» Po tych słowach skonał". (Dz 7, 58-60).

Jak podkreśla św. Łukasz w Dziejach Apostolskich, przy śmierci Szczepana obecny był Szaweł – później nawrócony Paweł, Apostoł Narodów – tutaj oficjalny świadek ukamienowania jako przedstawiciel Sanhedrynu. Bibliści podają, że do dokonania samosądu na Szczepanie Żydzi mogli wykorzystać nieobecność w mieście namiestnika rzymskiego, kiedy odwołany został Poncjusz Piłat, a nie było jeszcze jego następcy. Działo się to niedługo po śmierci Jezusa, w 34 lub 36 roku w Jerozolimie, niedaleko Bramy Damasceńskiej, gdzie obecnie znajduje się kościół Saint-Étienne (św. Szczepana), w pobliżu dominikańskiej École Biblique.

Męczeńska śmierć Szczepana była początkiem prześladowań chrześcijan. Kult świętego męczennika przetrwał w tradycji, według której jego ciała strzegły zwierzęta aż do chwili, kiedy Nikodem i Gemailiel pogrzebali go niedaleko Jerozolimy. Dopiero w 415 roku św. Lucjan miał sen, w którym ukazał mu się Gamailiel, nauczyciel św. Pawła, wskazując miejsce pochowania św. Szczepana w Kifaz-Gamla. Odnalezione szczątki Pierwszego Męczennika zostały złożone w 428 roku w Konstantynopolu, a w 560 roku dotarły do Rzymu, gdzie umieszczono je w bazylice św. Wawrzyńca za Murami.

W sztuce zachodniej Szczepan przedstawiany jest najczęściej w okrutnej scenie kamienowania. Natomiast na ikonach zazwyczaj jako młody diakon, ubrany w białą szatę lub bogato zdobioną dalmatykę. Jego atrybutami są: kadzielnica, księga święta, gałązka palmowa i kamienie.

W katolickim kalendarzu liturgicznym święto Szczepana obchodzimy 26 grudnia (w drugi dzień Bożego Narodzenia). Kościół wschodni wspomina apostoła-męczennika czterokrotnie: 27 grudnia/9 stycznia, 4/17 stycznia (Sobór siedemdziesięciu apostołów), 2/15 sierpnia (rocznica przeniesienia relikwii w 428 r.), 15/28 września (rocznica otwarcia relikwii w 415 r.)


Tekst: Jolanta Wroczyńska
Foto: Anna Przybycińska